Methode en uitgangspunten
Grondtekst
Het Oude Testament is vertaald uit de Leningrad Codex (Hebreeuws en Aramees), het Nieuwe Testament uit de SBL Greek New Testament. De Hebreeuwse en Aramese tekst is publiek domein; de SBL Greek New Testament (SBLGNT) is gebruikt onder de Creative Commons Naamsvermelding 4.0-licentie (CC BY 4.0), met de vertaling als zelfstandige bewerking. De Masoretische versindeling wordt vermeld waar die afwijkt van de gangbare telling.
Vertaalprincipes
De vertaling blijft dicht bij de grondtekst en spreekt tegelijk hedendaags Nederlands. Vaste grondwoorden krijgen door heel de Bijbel heen zoveel mogelijk een vast Nederlands equivalent (een lexiconmatrix), zodat samenhangen zichtbaar blijven. Verouderde woorden zijn zoveel mogelijk vermeden; enkele plechtige woorden, zoals toorn, blijven bewust staan.
Godsnaambeleid
Voor elke Hebreeuwse (of Griekse) naamcombinatie is één vaste Nederlandse weergave gekozen. Dat is een weergavekeuze, geen bewijs van wat de combinatie taalkundig betekent. De keuze is de standaard; waar de context er, na zorgvuldige analyse, aantoonbaar om vraagt, kan ervan worden afgeweken, en dat wordt dan in de notities verantwoord.
| Grondtekst (combinatie) | Vaste Nederlandse weergave |
|---|---|
| JHWH (de eigennaam) | de HEER (in kapitalen) |
| Adonai (los, als aanspreektitel) | de Heer (gewone hoofdletter) |
| Adonai JHWH | de soevereine HEER |
| Adonai JHWH tseva'ot | de soevereine HEER van de hemelse legermachten |
| JHWH tseva'ot | de HEER van de hemelse legermachten |
| JHWH Elohim (samengestelde naam, o.a. Genesis 2–3) | de HEER God |
| JHWH met bezittelijk Elohim (uw / onze God) | de HEER, uw / onze God |
| Elohim (los) | God |
De weergave “de soevereine HEER” voor Adonai JHWH is een interpretatieve keuze: “soevereine” staat niet als los woord in de grondtekst, maar vermijdt de storende dubbeling “de Heer, de HEER” en bewaart de plechtige toon. De samengestelde naam JHWH Elohim wordt “de HEER God”; dit wordt niet werktuiglijk toegepast op elke plaats waar de twee woorden dicht bijeen staan, maar pas na analyse van de zinsbouw. Waar de mens over God spreekt met u of uw, blijven die klein. In het Nieuwe Testament, dat geen tetragram kent, wordt het Griekse kurios “Heer” en kurios ho theos “de Heer God”; een oudtestamentisch citaat met de legermachten-titel (Grieks sabaoth) volgt de regel hierboven.
Eigennamen
Namen van personen en plaatsen volgen door de hele vertaling heen een vaste spelling, dicht bij de grondtekst.
Onafhankelijkheid
Bestaande beschermde vertalingen (zoals NBV21, HSV en NBG51) zijn niet als bron of voorbeeld gebruikt. De tekst is per hoofdstuk getoetst aan eerdere eigen concepten, en een afsluitende scan over de hele Bijbel controleerde op herkenbare wendingen uit andere vertalingen. Grondtekstgebonden citaten, vaste liturgische formules en onvermijdelijke getrouwe weergaven die elke vertaling deelt, blijven staan.
Studieapparaat
Bij elk gedeelte hoort uitleg in lagen: een korte lezersuitleg, achtergrond en literaire opbouw, de letterlijke werkvertaling met grammatica en sleutelwoorden, en waar nodig tekstkritische notities. Per hoofdstuk is er een verantwoording van de vertaalkeuzes.
Hoe deze vertaling tot stand komt
Wij zijn hier open over. Deze vertaling is met behulp van kunstmatige intelligentie (Claude van Anthropic, met ChatGPT en Copilot als controlelezers) uit de grondtekst gemaakt, binnen vaste kaders en onder menselijk toezicht. De techniek is een hulpmiddel, geen eindrechter. Stichting (F)Luister Nederland is en blijft eindverantwoordelijk voor elke keuze: de weging, de correcties en de uiteindelijke tekst zijn mensenwerk. Vertalen is meer dan woorden omzetten; het is uitleggen en hertalen van de betekenis in hedendaags Nederlands. Daarom leggen wij bij elk hoofdstuk verantwoording af, houden wij vaste woordkeuzes bij, en meten wij de afstand tot eerdere edities en andere vertalingen. Waar iets onzeker is, zeggen wij dat in de notities.
Een open Bijbel die menselijker wordt
Wij zien deze uitgave niet als een afgesloten eindproduct, maar als een open Bijbel. Iedereen kan bij elk vers meedenken en reageren. Elke inbreng weegt de stichting vanuit de grondtekst, en wat die weging doorstaat, nemen wij op. Zo wordt de vertaling met de jaren steeds menselijker: gevormd door de kennis, het gebed en de aandacht van veel lezers samen. Op grond van die reacties kan een nieuwe versie verschijnen.
Kwaliteit boven snelheid
Wij laten ons niet leiden door snelheid of kostenbesparing, maar door zorgvuldigheid en trouw aan de grondtekst. Liever een keuze die klopt en navolgbaar is dan een die alleen snel is. Fouten die worden gevonden, worden eerlijk gecorrigeerd en in de verantwoording verwerkt.